Cần thiết sửa đổi Luật Thi hành án dân sự: Cơ chế bảo vệ toàn diện quyền lợi tổ chức, cá nhân và Nhà nước
(Tọa đàm lấy ý kiến về Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) do Ủy ban pháp luật và Tư pháp Quốc hội tổ chức)
Sau gần 17 năm triển khai, Luật Thi hành án dân sự (THADS) đã bộc lộ những bất cập, đòi hỏi phải sửa đổi để tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác, khơi thông nguồn lực, và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Ngày 20/10/2025 – Dự án Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) đang là tâm điểm chú ý của giới chuyên môn và công luận. Tại buổi Tọa đàm lấy ý kiến do Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tổ chức, Bộ Tư pháp nhận định: Một số quy định của Luật THADS hiện hành đã không còn phù hợp, thiếu cơ chế đảm bảo cho hoạt động THADS thực sự hiệu quả trước những yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế – xã hội và công cuộc cải cách tư pháp.
Kỳ 1: Khắc phục bất cập về thể chế và những áp lực của thực tiễn
Luật THADS được Quốc hội thông qua năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2022). Mặc dù công tác THADS trong những năm qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, với kết quả thi hành án về việc và tiền liên tục tăng, năm sau luôn cao hơn năm trước, nhưng những tồn tại, vướng mắc từ thực tiễn đòi hỏi phải có sự điều chỉnh sâu rộng về mặt thể chế.
Những kết quả ấn tượng đi kèm áp lực chưa từng có
Bộ Tư pháp nhấn mạnh, công tác THADS cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu được Quốc hội giao. Đáng chú ý:
- Năm 2025, toàn hệ thống đã thi hành xong trên 577 nghìn việc (vượt 0,35% chỉ tiêu) và thu hồi được trên 150 nghìn tỷ đồng (vượt 4,23% chỉ tiêu).
- Kết quả này đạt được trong bối cảnh áp lực công việc đặc biệt lớn: Số lượng vụ việc thụ lý tăng cao, đặc biệt là sự phát sinh của nhiều “đại án” kinh tế, tham nhũng với quy mô chưa từng có (điển hình là vụ Trương Mỹ Lan cùng đồng phạm với giá trị thi hành hơn 50.000 tỷ đồng và hàng nghìn bất động sản).
- Thêm vào đó, việc thiếu hụt nghiêm trọng về nhân lực (gần 1.000 chấp hành viên nghỉ chế độ theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP) và sự tái thiết lập cơ chế phối hợp trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới càng khiến nhiệm vụ THADS thêm nặng nề.
Những “điểm nghẽn” thể chế cần được khơi thông
Tuy đạt được nhiều thành tựu, Luật THADS vẫn bộc lộ những tồn tại, hạn chế, đặc biệt liên quan đến hiệu quả thu hồi tài sản và tốc độ thi hành án:
- Hiệu quả thu hồi tài sản: Kết quả thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát trong các vụ án tham nhũng, kinh tế chưa đáp ứng yêu cầu. Số chưa có điều kiện thi hành, nhất là về tiền, vẫn chiếm tỷ lệ cao.
- Quy trình và chi phí: Quy trình tổ chức thi hành án còn dài, phức tạp, tốn nhiều thời gian và chi phí. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn dễ dẫn đến sai sót, thiếu sót trong quá trình thực hiện.
- Xử lý vi phạm: Thiếu cơ chế hiệu quả để xác định và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm hành chính, hình sự đối với trường hợp đương sự cố tình trốn tránh, che giấu tài sản, hoặc chống đối người thi hành công vụ.
- Bảo vệ Chấp hành viên và nguồn lực: Chưa có cơ chế đầy đủ để bảo vệ chấp hành viên và người làm công tác THADS. Việc đảm bảo nguồn lực cho hệ thống trong bối cảnh sắp xếp bộ máy và chuyển đổi số cũng là một thách thức lớn.
- Xã hội hóa và vai trò của Thừa phát lại: Mặc dù đã có các nghị quyết của Quốc hội về chế định Thừa phát lại, kết quả hoạt động THADS của Thừa phát lại còn hạn chế. Nguyên nhân chính là do chưa có cơ sở pháp lý về thi hành án phù hợp để Thừa phát lại thực hiện.
Mục tiêu then chốt: Rút ngắn thời gian, đẩy mạnh xã hội hóa
Việc ban hành Luật THADS (sửa đổi) là nhiệm vụ cấp bách, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nghị quyết này xác định rõ yêu cầu: “Hoàn thiện cơ chế nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác THADS, hành chính theo hướng rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí. Thực hiện xã hội hóa một số hoạt động THADS với cơ chế bảo đảm và lộ trình phù hợp”.
Mục tiêu chính của Dự án Luật THADS (sửa đổi):
- Hoàn thiện thể chế: Kế thừa có chọn lọc, sửa đổi những quy định bất cập, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, khả thi, và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
- Bảo vệ quyền lợi: Bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án và cơ quan có thẩm quyền được thực thi hiệu quả, bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, từ đó góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.
- Tăng cường hiệu quả quản lý: Xây dựng khung pháp lý nhằm rút ngắn thời gian tổ chức thi hành án, giảm thiểu chi phí ngân sách nhà nước, và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành.
- Đẩy mạnh xã hội hóa: Xây dựng các quy định nhằm đảm bảo sự tham gia có hiệu quả của Thừa phát lại vào quá trình tổ chức THADS, phù hợp với lộ trình và cơ chế bảo đảm.
Việc sửa đổi Luật THADS lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc, không chỉ tăng cường pháp chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Dự án Luật THADS (sửa đổi) sẽ được đưa ra lấy ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, khai mạc vào ngày 20/10/2025.
CÔNG TY LUẬT ĐỘC LẬP SUNLAW
☎️ Hotline: 0975411333 – 0393854686
📧Email: luatdoclapsunlaw@gmail.com
📍Địa chỉ: Tầng 4 – Biệt thự liền kề TT02-1, KĐT Hải Đăng, đường Nguyễn Cơ Thạch, phường Từ Liêm, thành phố Hà Nội
